امامزاده فضل و یحیی

محلات در روزگار هخامنشيان، بخش كوچكي از ايالت ما يا ماه به شمار مي رفته است. اين منطقه در دوران اشكانيان جزئي از ايالت والي نشين ماد بزرگ محسوب مي شده و در زمان سلوكان، اين ناحيه مخصوصاً قسمت شمالي آن يعني دهستان خورهه، مورد توجه حكام يوناني بوده است. در دوران نخستين اسلامي اين شهرستان جزء منطقه اي به شمار مي رفته كه به نام »جبال« يا »كهستان« خوانده مي شده است.
همين منطقه در قرن چهارم هجري و بعد از تغييرات و تقسيمات منطقه اي به نام »رستاق انار« خوانده مي شده است. بعدها نيز محدوده دو شهرستان خمين و محلات امروزي را تيمره گفته اند كه تيمره عليا، خمين امروزي و تيمره سفلي، محلات كنوني بوده است.
در محدوده كنوني شهرستان محلات نواحي خورهه و نيم ور با آثار به جا مانده، نشان از قدمت تاريخي اين منطقه دارند. ليكن شهر محلات از سابقه تاريخي مشخص و طولاني برخوردار نيست. چنانچه در مورد وجه تسميه محلات نيز اختلاف نظر وجود دارد و برخي معتقدند محلات را به لحاظ داشتن چندين محله نامتجانس بدين نام ناميده اند.

بناي آتشكده آتشكوه در 5 كيلومتري جاده نيمور به دليجان و در مجاورت روستاي آتشكوه قرار گفته و با شهر محلات حدود 13 كيلومتر فاصله دارد. تاريخ آن را مربوط به زمان ساسانيان دانسته اند. بناي چهار طاقي آن شامل ستون هاي سنگي استوانه اي شكل است كه بر روي هم قرار گرفته اند. همچنين اتاقهاي سرپوشيده و يك ايوان كه محل برافروختن آتش بوده، از ديگر ويژگي هاي اين بناست. بناي اين آتشكده تا قرن چهارم هجري سالم بوده است. ابن فقيه همداني در آن زمان بناي نيم ور را همطراز ايوان كسري، قر شيرين و معبد كنگاور دانسته است.

امامزاده فضل و يحيي در كوي بالاي محلات واقع شده و مدفن دو تن از نوادگان امام موسي كاظم(ع) است. بناي اين امامزاده داراي حياط وسيعي است كه چهار جانب بقعه را فرا گرفته است. بقعه داراي قبه، رواق و ايوان هايي است و اطراف حياط نيز حجره هايي به چشم مي خورد. قديمي ترين قسمت امامزاده، محراب آن است كه بناي آن را 709 هجري و مربوط به دوره ايلخانان دانسته اند.

ساختمان اين امامزاده در قسمت جنوبي شهر محلات قرار دارد. اين امامزاده داراي بقعه ايواني سه جانبه است و از قبه و بقعه آن چنين بر مي آيد كه مربوط به قبل از صفويه باشد.

اين قلعه در شهر نيم ور واقع است و آن را احتمالاً مربوط به دوره ساساني مي دانند. اين قلعه به نام قلعه گبري نيز معروف است.

در فاصله 15 كيلومتري شمال شرق محلات در ارتفاعات بلند منطقه، چشمه آبگرم محلات جوشان است كه از معروفيت خاصي برخوردار مي باشد.
بطور كلي چشمه هاي آبگرم به دو نوع تقسيم مي شوند: نوع اول چشمه هايي هستند كه آب آنها از روي زمين سرچشمه گرفته و در ابتدا داراي حوادث طبيعي بوده، اما پس از فرو رفتن در زمين و گذشتن از لايه هاي گوناگون، گرماي آنها گرفته شده و برخي مواد كاني را درخود حل مي نمايند و از راه ها و منافذ ديگري در سطح زمين متجلي مي گردند. نوع دوم آبگرم هايي هستند كه بيشتر از بخار خميره سنگ هاي سوزان درون پوسته زمين به وجود آمده و به سطح زمين مي رسند. تحقيقات به عمل آمده مشخص مي سازد كه آبگرم محلات از نوع دوم مي باشد دسترسي به اين چشمه به دو طريق ممكن است:
1ـ از طريق جاده دليجان ـ محلات.
2ـ جاده اصلي قم ـ اصفهان (از طريق جاده دودهك ـ خورهه).
ـ خواص درماني آبگرم محلات:
رنگ مايل به قرمز و مزه آب چشمه هاي آبگرم محلات نشان مي دهد كه اين آب داراي تركيبات آهن و احتمالاً گوگرد مي باشد. به همين جهت داراي خاصيت درماني است. در كتاب ” تاريخ و جغرافياي قم” آمده است: هركس را كه بيماري و علتي سرد باشد يا بادي در اعضاي او باشد چون خود را بدين آب شويد به قدرت خداي عزوجل شفا يابد. در جاي ديگر آمده است: « آب اين چشمه از تركيبات آبهاي سولفاته كلسيك و از دسته آبهاي هيپرترمال يا باقي مانده خشك زياد مي باشد كه مدر بوده و در درمان بيماري هاي نقرس و همچنين بيماري هاي كبدي، صفراوي، كليوي و دستگاه گوارش مصرف دارد.»

چشمه و پارك سرچشمه:

 چشمه اي واقع در شمال شهر محلات و در دامنه ارتفاعات قرار گرفته كه يكي از چشمه هاي پر آب استان است بطوري كه آب آن در اكثر خيابان هاي شهر جريان داشته و چشم انداز خاصي را به شهر داده است. همچنين وجود پارك زيبا با درختان چنار سر به فلك كشيده و گل كاريهاي داخل پارك، منطقه تفريحي بسيار زيبايي را به وجود آورده اند، بطوريكه فصل تابستان و خصوصاً ايام تعطيل اين پارك با وسعت تقريباً كم خود، پذيراي عده زيادي از مسافرين شهرهاي دور و نزديك است.

اقليم و نواحي ييلاقي:

 وجود اقليم معتدل، مناطق كوهستاني، جريان رودخانه قمرود، بزيجان، خورهه، چشمه پرآب سرچشمه و پارك زيباي آن، وجود شكارگاه هفتاد قله و قلل مرتفع و بالاخره شهر زيباي محلات با خيابان هاي شيب دار و باريك و درختان چنار كه در دو سمت خيابان هاي اين شهر قد برافراشته اند، گلخانه هايي كه در مناطق مختلف شهر به پرورش گل اختصاص يافته اند، اين شهر را از لحاظ شرايط طبيعي براي گردشگري و تفرج مناسب ساخته است.

غارها:

 شهرستان محلات از جمله مناطقي است كه سازندهاي آهكي و دولوميتي آن فراوان است، لذا غارهاي زيادي در آن وجود دارد كه تعدادي از آنها كشف شده اند.
بسياري از غارها از چنان جاذبه هايي برخوردارند كه مي توان از آنها به عنوان يك منبع ارزشمند توريستي بهره برداري نمود. برخي از اين غارها عبارتند از:
غار سوراخ گاو: اين غار در كوه سوراخ گاو و در شمال غربي روستاي خورهه واقع شده است كه از غارهاي تاريخي منطقه محسوب مي شود و داستان هاي تاريخ در مورد آن نزد مردم منطقه بسيار است.
غار يكه چاه: اين غار در كوه هاي جنوب شرقي محلات و در مجاورت روستايي به همين نام واقع شده است. اين غار داراي محوطه وسيعي است كه از دو قسمت تشكيل شده كه به وسيله حفره اي به يكديگر ارتباط دارند.

بازي هاي نمايشي، ورزش ها و مراسم سنتي نزد هر جمعه برخاسته از محيط اجتماعي، طبيعي و شرايط حاكم بر آن جامعه است. در كشور ما به لحاظ اختلافات اجتماعي و طبيعي، اينگونه مراسم نيز متفاوت بوده است و شايد بدين لحاظ است كه ديدن اينگونه مراسم براي گروه هاي خارج از منطقه جذاب است. هر چند برخي از آنها در حال حاضر رنگ و بوي گذشته را نداشته و يا حتي از بين رفته باشند، ليكن حفظ اين گونه مراسم علاوه بر آنكه يادماني است از فرهنگ اصيل كشور، اوقاتي را براي بازديد نيز فراهم مي آورد. به هر حال امروزه تعدادي از اين گونه مراسم همچنان وجود دارند و حتي تورهايي را به خود جذب نموده اند.
بيل گرداني:
اين جشن كه از آخرين بقاياي يك جشن باستاني و ورزش پهلواني است، در نيم ور محلات تا حدود بيست سال پيش اجرا مي گرديد و هنوز هم اغلب پهلوانان، بازيگران و تماشاچيان آن زنده اند و چنانچه سازمان هاي مربوط به كمك اهالي به احياي آن بپردازند علاوه بر حفظ فرهنگ بومي منطقه، مراسم ديدني را بوجود خواهند آورد.

شهرستان محلات در جنوب غربي تهران ودر فاصله 262 كيلومتري آن قرار دارد و يكي از شهرستان هاي استان مركزي محسوب مي شود كه در جنوب شرقي آن واقع گرديده است اين شهر از طرف شمال به قم و آشتيان و از طرف جنوب به اصفهان و گلپايگان و از طرف غرب به خمين واراك و از طرف شرق به دليجان محدود مي باشد مساحت اين شهرستان 37/2079 كيلومتر مربع برابر با 1/7 درصد كل استان با تراكم نسبي 21 نفر مي باشد شهرستان محلات داراي 2 شهر، يك بخش مركزي و2 دهستان به نام هاي دهستان باقرآباد ( با 48 آبادي و 1500 خانوار ) و دهستان خورهه ( با 13 ابادي و 992 خانوار ) و در مجموع داراي 61 آبادي ( در سال 1370 ) بوده است .

جغرافياي اقليمي:

عرض جغرافيايي اين شهر 53 درجه و 23 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي آن برابر با 5 درجه و 30 دقيقه شرقي است. ارتفاع آن 1747 متر از سطح دريا مي باشد اين شهرستان از جانب شمال به جنوب گسترده شده است كه تصور مي رود علت آن مسطح شدن زمين در اين جهت باشد شهرستان محلات به دو قسمت محلات عليا و محلات سفلي تقسيم مي شود كه چشمه هميشه جوشان و چنارهاي سربه فلك كشيده زينب بخش محلات عليا و زمينهاي كشت گلهاي متنوع و رنگارنگ زينت بخش محلات سفلي مي باشد محصور بودن بين كوهستاني محلات را تا حدودي از تغييرات ناگهاني دما مصون داشته و اثر عوامل مختلف آب و هوايي نوعي آب و هواي كوهپايه اي را براي شهر به ارمغان آورده است بطور كلي اين شهرستان داراي تابستان هاي خنك و زمستان هاي سرد ( البته نه شديد ) است ، گرمترين ماه سال مراد با ميانگين دماي 21 درجه سانتيگراد و سردترين ماه سال دي ماه با ميانگين دماي 2 درجه سانتيگراد مي باشد و ميانگين بارش ساليانه برف و باران در اين شهر طبق آمار موجود 280 ميليمتر است.

شرايط اجتماعي :

پديده هاي جغرفيايي منجمله جهت گيري كوهها نقش عمده اي در ارتباط با خارج و سير تكامل سياسي و اقتصادي و حفظ يك منطقه از تهاجم بيگانگان را دار است جهت گيري كوهها در اطراف محلات و واقع شدن اين شهر در بين كوهها موجب شده تا مردن شهر محلات كمتر مورد تهاجم اقوام بيگانه قرار گيرند. در نتيجه از نظر ظاهري حالت متفاوتي بانقاط ديگر منطقه و مخصوصا" شمال شهرستان ارند بدون شك نمي توان تاثير آب و هواي كوهستاني و زندگي در يك ناحيه نسبتا" مرتفع ( ارتفاعات شهر محلات از سطح آبهاي آزاد حدود 1800 متر است) را در خصوصيات جسماني مردم شهر محلات بدون تاثير دانست رنگ پوست غالب مردم در شهر محلات نسبتا" سفيد موها نسبتا" نرم و رنگ چشمهاي غالب مردم قهوه اي روشن، جمجمه نسبتا" پهن و قد نسبتا" بلند و كشيده است، اين خصوصيات درمردم روستاهاي اين شهرستان و مخصوصا" روستاهايي كه در دشتها واقع شده اند متفاوت است زير رنگ سفيد پوست فقط در مردم شهر محلات كه از يك آب و هواي لطيف بهره مند هستند مشاهده مي شود و رنگ پوست در روستاهاي منطقه مرود مطالعه به تيرگي گرايش پيدا مي كند.

موقعيت اقتصادي :

كاشت انواع محصولات كشاورزي همچون : گندم، ج.، نخود، لوبيا، كنجد، عدس، گردو، بادام، فندق، انگور، انار، سيب، گلابي، زردآلو، سنجد، خربزه، گوجه فرنگي، بادمجان، هندوانه، پنبه، تخم آفتابگردان و پياز رايج است و اين شهرستان از شهرستانهاي مستعد براي توليد انواع محصولات باغي و كشاورزي و صيفي است، علاوه بر مصرف خود شهرستان و روستاها و بخشهاي تابعه به بيرون از شهرستان نيز صادر مي كند.
دامپروري : پرورش انواع دام از قبيل گوسفند، گاو- بز، ميش، گوساله در روستاهاي محلات رايج و با توجه به مستعد بودن مراتع اين شهرستان و سرسبزي آن در فصول معتدل و گرم سال، توليد محصولات لبني و دامها اين شهرستان بسيار قابل توجه است و رونق خوبي دارد.

 
«گل و گل كاري در محلات»

هنر گلكاري و پورش گل به عنوان يك فعاليت اقتصادي در ايران به آغاز قرن حاضر و حدود 1300 شمسي برمي گردد و شهر محلات به عنوان پايه گذار، ايجاد كننده و توسعه دهندة اين صنعت، نقش پر اهميت و ويژه اي داشته است سالانه علاوه بر دو ميليون علاوه گلدان و بيست ميليون شاخه گل در سطح 900 هكتار اراضي و گلخانه هاي شيشه اي و پلاستيكي شهرستان محلات توليد و به دو ستراران گل در سطح كشور و خارج از كشور و خارج از كشور عرضه مي شود. دلايلي را كه مي توان براي پرورش گل در محلات نام برد به قرار زير است :
1_ از قديم الايام در اين منطقه نوعي گلايل وحشي و بومي وجود داشته كه در ميان مزارع اين شهرستان مي روئيده است.
2_ اعتدال نسبي آب و هوا و عدم وجود تغييرات و تنش هاي شديد طبيعي در طول سال.
3_ وجود علاقه و مهارت و بينش لازم جهت پرورش گل در منطقه.
انواع گل در محلات :
الف : گلهاي آپارتماني : شامل 20 گونه كه برخي از آنها عبارتند از : انواع پيتوس، آلكونها، كرتن، ديفين باخيا، انواع فيلكوس(ابلق) پيروميا(پيله).
ب : گلهاي شاخه اي : شامل 19 گونه كه برخي از آنها عبارتند از، گلايل ميخك، زنبق، انواع پيلوم، اركيده، كوكب، جعفري، هميشه بهار، انواع داودي، ژرويرا، آماليس.
انواع درختچه هاي زينتي :
الف : كاغذي مانند : رز – نسترن- نخل زينتي- محبوب شرب – كاردينا.
ب : نشاء و بذر : ميمون – صدفي- انواع بنفشه- اطلسي خارجي و ايراني، پريوش.
ج : انواع نهال : نهال گيلاس- نهال هلو- نهال گردو- اقاقيا، زلزالك، آناناس.

موقعيت معيشتي :